Reynsluheimurinn

Í safnafræðunum er oft fjallað um markhóp safna og hönnun og uppsetningu sýninga. Hvernig vita safnmenn hvað höfðar til gesta og hreyfir við þeim. Ein af kenningunum er að ef þú sem safngestur getur að einhverju leyti samsvarað þig og heimfært það sem þú sérð og heyrir yfir á eigin reynsluheim verður upplifunin sterkari. Þegar ég var í París fyrir nokkrum árum síðan heimsótti ég stóru listasöfnin þar og sá mikið af stórkostlegri list, frægum listaverkum og öðrum ekki eins frægum. Mín sterkasta upplifun var samt þegar ég stóð frammi fyrir verki málarans  Jean-Francois Millet (1814-1875) sem uppá ensku kallast The Gleaners

Af hverju hafði það svona mikil áhrif á mig? Jú, hjá móðurömmu minni heitinni hafði endurprentun af því ávallt hangið uppi í stofunni og ég í raun ólst upp við þessa mynd. Á þessum tíma var amma mín komin á elliheimili, frekar illa haldin af heilabilun og eins og þeir vita sem þekkja einhvern sem hverfur þannig, þá er það sárt og oft á tíðum erfitt. Þannig að þarna stóð ég, í júníbyrjun í París og grét fyrir framan þetta verk. Síðan þá hef ég verið viss um að þessi kenning um að ef maður getur að einhverju leyti samsvarað sýningar t.d. á söfnum eigin reynsluheimi þá er líklegra til að upplifunin verði sterkari. Það sama má líklegast segja um ferðalög. Samanburður við það sem maður þekkir (og þá oft á tíðum heimahagana) er óhjákvæmilegur og einhvern veginn mælistikan sem alltaf er á lofti. Ég reyni þó að leggja ekki mat á hvað sé “betra” eða “verra”, skoða frekar út frá því hvað er líkt og hvað ólíkt. Erfitt er að bera saman Buenos Aires og Seyðisfjörð þannig að “stórborgin” Reykjavík verður oft mín mælistika. Þótt að ótrúlegt sé þá eiga þessar borgir ýmislegt sameiginlegt, þó að vissulega sé MJÖG MARGT sem skilji þær að (til hægðarauka kalla ég Reykjavík hér eftir borg). Báðar eru þær tiltölulega ungar, virkileg þéttbýlismyndun hófst ekki í þeim báðum fyrr en á 19. öld þó að þær búi báðar á eldri grunni. Hvort það er af þeim sökum eða einhverjum öðrum þá eru þær báðar óttalegur hrærigrautur þegar kemur að arkitektúr. Mér hefur oft fundist að í Reykjavík sé byggt nýtt án þess að spá neitt í umhverfinu og sögulegu samhengi eldri byggingar þar í kring. Ótrúlega mikið af ljótum byggingum líka. Gott dæmi um þetta eru Hrunblokkirnar í Skuggahverfinu. Hér er það sama uppá teningnum nema að hér er sjaldnast bil á milli húsa. Þannig að hver stíllinn af öðrum er í beinu framhaldi. Á milli tveggja götuhorna má kannski sjá 6 mismunandi byggingarstíla (af 10 húsum kannski) þannig að það er talsvert álag fyrir skilningarvitin að vera hér.

En þetta er skemmtilegt finnst mér þó ekki sé þetta alltaf fallegt. Falleg spænsk hús við hliðina á sovétlegum blokkum frá 8. áratugnum. Mér skilst að talsvert af eldri byggingum hafi verið eyðilagðar svo hægt hafi verið að byggja nýtt og auka byggingarmagnið á viðkomandi lóð! Hljómar kunnuglega? Einhvers staðar las ég að Buenos Aires búar hafi alltaf viljað tileinka sér það nýjasta, hugsanlega vegna skorts á langri og ríkri menningararfleifð, einu hent til að prófa það næsta! Þetta hljómar líka að einhverju leyti kunnuglega. Meira að segja tangóinn sem Evrópubúar telja vera það argentínskasta af öllu var næstum dáinn fyrir einhverjum áratugum. Meira um það síðar – a.m.k. heil færsla verður að vera tileiknuð tangó.

Hér er annars sumarið komið fyrir fullt og allt skilst mér og hitinn farinn að aukast. Verður víst næsta óbærilegt í janúar þegar gangstéttirnar bráðna af hita (sagði mér ólyginn heimamaður í gær). Þá verður held ég ágætt bara að fara eitthvað annað, a.m.k. tímabundið. Er ekki enn búin að ákveða hvað ég ætla að dvelja lengi hér, sveiflast á milli þess að vilja vera hér í a.m.k. hálft ár og að ferðast meira um álfuna. Algjör lúxus dilemna sem ég glími við, veit það.

Perraskapur í Buenos Aires

Hér eru perrar um allt, varla þverfótandi fyrir þeim og eru víst orsök fjölmargra sjúkrahúsheimsókna heimamanna ár hvert. Fjöldi þeirra er eitthvað á huldu, örugglega á aðra milljón, en reynt er að takmarka fjölda þeirra á hvert heimili. En fólk er alveg afskaplega hrifið greinilega af sínum perrum og það eru meira að segja hægt að vinna við að fara með þá út að ganga. Já, kannski best að koma því á hreint að á spænsku þýðir “perro” hundur.

http://www.tripfilms.com/playerservices/flashplayer_v2.swf?videoID=113&tag=TFEMBED&autoPlay=false

Ég fann þetta skemmtilega vídjó á netinu þar sem viðtal er við hundaviðrara en þeir eru ekki óalgeng sjón hér. Og þegar ég tala um að hundar séu ástæða fjölda sjúkrahúsheimsókna árlega þá er það svo að fólk rennur á hundaskítnum sem er útum allt. Þó er í gangi skilst mér átak í að minnka hann umtalsvert, fólk er sektað fyrir að hirða ekki skítinn eftir hundinn sinn og einhverjir eru í því starfi eingöngu að hreinsa hann upp.

Hundarnir hér eru af öllum gerðum og stærðum en alveg ótrúlega mikið af stórum hundum finnst mér. Eitt finnst mér svolítið ógnvekjandi, það er hvað hundarnir í raun haga sér vel! Þá á ég við að mér finnst þeir haga sér í algerri mótsögn við sitt náttúrulega eðli. Þeir sýna sjaldan öðrum hundum áhuga og hvað þá fólki, nema kannski eiganda sínum. Þó að hundur hafi lært að hlýða og taka ekki á rás þegar hann sér aðra hunda þá finnst manni a.m.k. hann alltaf sýna honum áhuga. Ég er mikið fyrir hunda og mér finnst þetta óeðlilegt og þetta hræðir mig eitthvað. A.m.k. er ég ekkert að gefa mig að hundunum á neinn hátt og um daginn var ég að hugsa um að það væri í raun hægt að gera alveg fínustu B-mynd um uppreisn hundanna! Þegar þeir fá nóg. Ef þú ert með 15 hunda í taumi út að ganga og ef þeir allt í einu myndu snúast gegn þér, þú ættir ekki séns í þá. Spurning hvaða kvikmyndastjarna ætti að vera í myndinni til að bjarga Buenos Aires frá yfirráðum hundanna? Gerard Butler kannski?

Það er erfitt að lýsa þessum perraskap hér, hann er á einhvern hátt súrrealískur.

Þessar elskur voru í gangi með sínum “viðrara” í vikunni á Plaza Almagro sem er rétt hjá þar sem ég á heima. Það var einn hundur í viðbót sem fékk að fara yfir götuna með “viðraranum” og þessir voru festir við girðinguna í hrúgu. Aldrei þessu vant fóru einhverjir að gelta og það varð smá uppistand, a.m.k. hjá sumum þeirra. En nokkrum skrefum lengra (sést ekki á myndinni) þá voru tveir hundar í sólbaði á gangstéttinni, lausir, og þeir sperrtu ekki einu sinni eyrun við geltinu rétt hjá þeim, hvað þá að þeir litu á hina hundana. Ég velti því fyrir mér hvort hundarnir séu almennt hrikalega þunglyndir hér eða hvað málið er?

Í framhaldi af þessu fór ég að velta fyrir mér hvort að við mannfólkið séum kannski líka komin svona rosalega langt frá okkar náttúrulega umhverfi? Er svona stórborgarlíf í raun “eðlilegt” fyrir homo sapiens sem þó hefur ansi mikla aðlögunarhæfileika eins og dæmin sanna? Eru einhverjar grunneðlishvatir sem hreinlega týnast og hverfa hjá okkur eins og virðist gera hjá hundunum blessuðum? Hef ekki svörin við þessu, þau eru vissulega ekki einhlýt eða einföld en finnst gaman að velta þessu fyrir mér.

Annars eru í gangi hér í Buenos Aires vorpestir, sem auk öskufalls frá eldfjalli í Chile og mikils magns frjókorna gerir það að verkum að fólk hér, og þar á meðal ég, er að glíma við ýmsar öndunarfærasýkingar og almennan lumbrugang. Ég er búin að ákveða að á morgun verði ég orðin hress, nenni ekki að hanga hér inni einn dag enn.

Konungdæmi hinna fínunnu kolvetna

Kona hefur í árafjöld eða mest allt sitt fullorðinslíf “glímt” við aukakíló og lágt sjálfsmat þegar kemur að kroppnum blessuðum. Hefur prófað fjölda kúra og ekki-kúra, lífsstílsbreytingar, unnið markvisst í að skoða brenglaða sjálfsmynd þegar að þessum málum kemur og átt í mjög svo misheilbrigðu sambandi við mat og hinar ýmsu fæðutegundir. Hefur á síðustu árum reynt að finna eitthvað jafnvægi sem svo sem hefur gengið misvel. Að borða meira en minna heilbrigt, hreyfa mig reglulega, reyna að líta ekki á mat sem óvin og sættast við sjálfa sig eins og kona er akkúrat núna. Ekki tekist fullkomlega en einhver sátt komin sem var ekki áður. Svona oftast að minnsta kosti. Klárt er að undirrituð er ekki ein um þetta og á ég von á því að margir/margar geti samsvarað sig þessu.

Eitt af því sem þessu fylgir er að matur hefur í huga margra mismunandi merkingar og sumar fæðutegundir þykja arfaslæmar og ekki hægt að borða án þess samviskubits. Má í því samhengi nefna sykur og hvítt hveiti sem ég svo sem veit að gerir mér í miklum skömmtum ekki gott en hvort það sé ávanabindandi “eiturlyf” fyrir mér er ég ekki lengur svo viss um. Var klárlega á þeirri skoðun á einhverjum tímapunkti. En a.m.k. er núna trendið í heilbrigðis/matarmálunum að í raun séu það kolvetnin (þessi fínunni( sem eru SLÆM, ekki fitan eins og lengi er búið að halda fram. Ég er nú helst á því þessi dagana að í þessum málum eins og flestum öðrum í lífinu þá er þetta allt spurning um jafnvægi – blessaðan meðalveginn þ.e. sem er nú ansi oft vandrataður og hvað þá í þessum málum.

Núna er ég s.s. stödd í Buenos Aires og mér finnst ég er bara hálfringluð. Fyrsta tilfinningin fyrir mataræðinu hér að það sé frekar óhollt. Fyrir utan steikurnar rómuðu og salat þá borðar fólk ansi mikið af hveiti og sykri. Mikil ítölsk áhrif eru hér í matargerðinni, pizzur og pasta mjög vinsælt. Mikill ostur oft á tíðum líka. Þá er nokkuð sem kallað er “empanadas” hér útum allt. Nokkurs konar fyllt smjördeigshorn. Og svo er það blessað bakkelsið – mama mia og ísinn. Hér eru bakarí og ísbúðir á hverju horni ( en að vísu líka ávaxta- og grænmetisbúðir). Kjörbúðirnar eru fullar af mismunandi kextegundum og hvítu brauði. Allt sem ég tel mig vita um hvað er gott og heilbrigt mataræði á ekki við hér. Og samt er lítið um feitt fólk hér. Að vísu veit ég að hér er ein hæsta tíðni átraskanna þannig að ekki er þetta fyrirheitna landið. En en en – ég bara skil þetta ekki. Fólk virðist líka borða mikið, kvöldmaturinn er hérna oft ekki fyrr en undir miðnætti og allt annar taktur en það sem ég er alin upp við (og höfum við nú á Elverhoj stundum þótt nokkuð geggjuð í matmálstímum). Mig langar að komast betur að þessu, hvernig fer fólkið að þessu eiginlega? Eru þau kannski búin að finna eitthvert jafnvægi eða hvað? Hér er alveg mikil áhersla á að vera grannur og útlitsdýrkun töluverð sýnist mér. En ég a.m.k. þori ekki alveg að leyfa mér allt hveitið og sykurinn en kannski er þetta ekki stóri óvinurinn eins og ég hef haldið lengi? Eða hvað?

Allt þetta fólk!

Hér í Buenos Aires búa um 3 milljónir skilst mér, þ.e. í borginni sjálfri, en í stór-Buenos Aires svæðinu eru milljónirnar 15. Sem fyrir seyðfirska konukind á fertugsaldri er mikið breyting, í því eðla plássi búa um 700 manna (á góðum degi) og á litla Íslandi (sem íbúar þess vilja stundum halda fram að sé nafli alheimsins) búa um 330 þús. Rétt þriðjungur af milljón. Það er því töluverð áskorun fyrir mig að vera í svona milljónaborg, sérstaklega þar sem ég er þekkt fyrir að vera fólksfjöldafælin og veit fátt verra en t.d. Kringluna á laugardegi í desember. En þetta er áskorun sem ég kom mér meðvitað í, mig langar til að prófa að búa í svona fólksfjölda í einhvern tíma. Í virkilegri stórborg. Nú er ég auðvitað ekki búin að vera hér nema í 2 vikur (vá hvað tíminn líður samt hratt) en hugrenningatengslin sem fylgja þessari lífsreynslu eru nokkuð óvænt að sumu leyti finnst mér. Ég hugsa mikið um hvaðan allt þetta fólk komi eiginlega? Öll eru þau persónur eins og ég, með sína drauma, langanir, þrár, tilfinningar, tengslanet, hugsanir, mismerkilegar upplifanir, kynhvöt, matarlyst, líkamleg einkenni og þetta skrýtna, illskýranlega fyrirbæri, sál. Mér finnst ég stundum vera miðpunktur alls (og klárlega er það í minni tilveru) en það sama á við um alla hina. Og þetta er svo mikið af fólki, hér er fólk allstaðar, alltaf.

Það var í fréttum í vikunni að mannkynið væri orðið 7 milljarðar og fer hratt fjölgandi. Við verðum orðin 10 milljarðar áður en við vitum af, það eru miklir erfiðleikar í heiminum á hinum ýmsu vígstöðum (í miseiginlegri merkingu þess orðs), við búum við markaðshagkerfi sem er komið að fótum fram, auðlindir okkar eru takmarkaðar og já, hugsanir mínar s.s. eru ansi mikið á þessum nótum. Ekki mjög björtum. Við erum orðin of mörg miðað við þá lífshætti sem tíðkast í heiminum í dag. Það er gífurlegt bil á milli hinni sk. þróunarlanda og hins vestræna heims. Neyslusamfélagið er gríðarlegt, misskipting mikil og enn og aftur, auðlindir okkar eru takmarkaðar. Ég er klárlega ekki með lausnina á þessu en ég er hrædd um að svona verði ekki haldið áfram endalaust. Hvenær kemur að því að við tökum á þessu og horfumst í augu við staðreyndir? Ég veit það ekki en s.s. hugsanir mínar eru ekki bara bjartar og kátar þessar dagana heldur finnst mér það blasa enn meira við hér en áður hvað við búum í viðkvæmum heimi. Eins og við göngum á eggjaskurn, það þarf ekki mikið til að brjóta hana. En það er á hinn bóginn ekki hægt að sniðganga hagkerfið en auðvitað er hægt að takmarka neysluna. Á hinn bóginn er fólk sem hefur sitt lífsviðværi af, ef við tökum dæmi um að ég kaupi flösku af vatni, að búa til plastið sem í hana fer, búa til flöskuna, tappa vatninu á, selja það, dreifa, smásalinn hefur líka sitt og svo frv. Ef ég (og allir hinir) hætta eða minnka stórlega neysluna virkar þá heimurinn eða fer allt á hvolf? Er betra að taka þátt í að viðhalda slæmu kerfi en af veikum mætti að reyna að sniðganga það? Já, það er bjartsýnin hjá seyðfirsku sveitastelpunni svona á miðvikudagskvöldi í Buenos Aires. En þetta eru spurningar sem ég er að velta fyrir mér núna, kannski af því að ég er í öðrum aðstæðum en vanalega og hef meiri tíma til að líta inná við en oft áður.

Fór annars í ótrúlega fallegan rósagarð í dag, þar voru þúsundir rósa í blóma og ilmurinn eftir því. Mest aðkallandi vandamál mitt akkúrat núna eru blöðrurnar og særindin á fótunum eftir mikla göngu á lélegum skóm. (Já, þetta er kaldhæðni)

Skálanessvín í heimsreisu

Í sumar voru nokkur svín á Skálanesi og þau eins og ég hleyptu heimdraganum í haust. Þau eru búin að fara víða og skrifa krökkunum í Garði, þeim Grím (6 ára) og Sigrúnu (5 ára) reglulega bréf frá hinum ýmsu áfangastöðum. Nú eru þau stödd í Argentínu, alveg eins og ég. Ótrúleg tilviljun!!! Þau sendu krökkunum þetta bréf  fyrr í dag:

 

Halló halló krakkar mínir.

Jæja, þá erum við komin til Argentínu sem er ansi langt frá Íslandi. Hér er bara gott að vera sérstaklega þar sem fólk í þessu landi borðar svo mikið af nautakjöti. Það er samt rosalega mikið af fólki hér og lítið um garða eða náttúru þar sem við getum verið. Þannig að við erum bara á götunum og gangstéttunum. Fáum að borða þar, því fólkið setur ruslið útá götu. Það passar ágætlega að við borðum úr ruslinu því að fátæka fólkið fer líka í gegnum ruslið og tekur það sem má endurvinna. En það getur ekki notað matarleifar þannig að nú notum við næstu allt. Það er skrýtið að sjá samt á kvöldin þegar þetta fólk kemur og fer í gegnum ruslið og svo fer það um göturnar með vagna sem eru hlaðnir rosalega hátt af tómum pappakössum, pappír og alls konar sem aðrir eru búnir að henda en þau geta notað og jafnvel selt. Held samt að það sé ekkert mjög skemmtileg vinna.

En svo prófuðum við svínin líka að fara í neðanjarðalest. Erfiðast var að fara niður rúllustigann og svo var Ingi aðeins og feit til að komast í gegnum hliðið sem maður þarf að fara í gegnum. En fullt af fólki hjálpaði og það endaði með því að hún poppaði í gegn. Það er mjög heitt þarna niðrí neðanjarðarlestargögnunum og FULLT FULLT af fólki. Svo tróðumst við inní lestina og hún fór af stað. Það var gaman, allt öðru vísi en á Skálanesi sko! Hér eru engin fjöll og mjög langt í sjóinn. En voða gott veður, bráðum verður jafnvel of heitt yfir okkur hérna. En þetta er passlegt núna.

Já krakkar mínir, það er sko gaman að vera svín í heimsreisu. Við skrifum ykkur fljótt aftur og þá segjum við frá tangódansinum og tónlistinni. Því miður þarf maður að geta labbað á tveimur fótum til að geta dansað hann en við erum með plan sem við segjum betur frá í næsta bréfi.

Muchos besos (sem þýðir “margir kossar” á spænsku”

Svínin